Blog
Verwachte leestijd: 2 min

Laat na een crisis de wendbaarheid niet verloren gaan

Medewerkers ervaren tijdens een crisis vaak dat ze meer kunnen dan ze ooit hadden gedacht. Ook sommige processen blijken in zo’n periode effectiever te gaan. Maak daar als organisatie ‘blijvend’ gebruik van. Het zou jammer zijn als nieuw ontdekte mogelijkheden en competenties ná een crisis onbenut blijven.

Buiten de comfortzone is de plek ‘where the magic happens’. Dit is het credo bij persoonlijke ontwikkeling. Immers, daar wordt pas ontdekt waartoe mensen in staat zijn en welke nieuwe ontwikkelkansen dat voor hen biedt. De vraag is of dit ook geldt voor een organisatie die door een crisis buiten haar comfortzone wordt gebracht. Leidt dit ook tot informeel leren en levert dit een vergelijkbaar voordeel op?

Boven zichzelf uitstijgen
Praat na een crisiservaring met mensen binnen de gemeente, politie of, meer actueel, binnen de zorg. Je zult horen dat er gedurende de situatie mensen waren die, vaak zonder dat dit van hen werd verwacht, populair gezegd, een stap naar voren deden en op prima wijze verantwoordelijkheid pakten. Met andere woorden, een crisissituatie geeft vaak zicht op competenties die medewerkers niet eerder toonden of nodig hadden. Dit ook vaak tot verrassing van betrokkenen zelf; 'Ik had niet verwacht dat ik dit zou kunnen'.

'Tijdens een crisis is het legitiem om van de standaard af te wijken'

Het feit dat medewerkers niet alleen bereid zijn tót, maar ook vaak kúnnen werken buiten hun reguliere verantwoordelijkheid, is in een tijd dat wendbaarheid van organisaties steeds belangrijker wordt, een belangrijke constatering.

Doorbreken van patronen
Binnen organisaties is per definitie sprake van vertrouwde procedures en ingesleten patronen. Vaak is niet eens meer te achterhalen wat de beweegreden was om een proces op een bepaalde manier in te richten. Duidelijk is wel dat deze, vaak onbewuste, fixatie op de standaards doorbroken wordt door een crisissituatie. Op dat moment moet immers flexibel en resultaatgericht gehandeld worden en verdwijnen regels wat meer naar de achtergrond.

Het is dan legitiem om van de standaard af te wijken. Niet zelden zelfs van de speciaal voor de situatie ontwikkelde draaiboeken. Goed mogelijk dat juist dan op informele wijze ‘spontaan’ ontdekt en geleerd wordt hoe het óók zou kunnen. Als dat het geval blijkt, zou het natuurlijk jammer zijn als deze ‘lessen’ of ‘nieuwe mogelijkheden’ met het weer oppakken van de vertrouwde routines na de crisis, verloren gaan.

'Geen organisatie wil de nieuwe Kodak worden'

Dit is sowieso iets dat tegenwoordig in organisatieland niet meer ter discussie staat. Er moet blijvend geïnvesteerd worden in wendbaarheid om snel in te kunnen spelen op veranderingen. Binnen het bedrijfsleven wil geen organisatie de nieuwe V&D, Free Record Shop of Kodak worden. Ook in het publieke domein is de noodzaak van wendbaarheid onomstreden. Het veronderstelt een continu proces van leren, verbeteren en vernieuwen, waarbij medewerkers een sleutelrol vervullen.

Scannen op verbetermogelijkheden
Door de jaren heen is het evalueren van crises gelukkig steeds meer een vanzelfsprekendheid geworden. Het belang van gebruikmaking van de ‘lessons learned’ bij een vergelijkbare situatie, wordt door niemand meer ontkend. Interessant zou echter ook zijn om met dezelfde vanzelfsprekendheid de blik op het handelen tijdens de crisis te verbreden naar ‘toevallig’ ontdekte en verrassende mogelijkheden en competenties.

'Trek de evaluatie eens iets breder'

Een scan op gebleken nieuwe mogelijkheden tijdens crises geeft de organisatie namelijk een beter beeld op de bandbreedte waarbinnen zij ook in de reguliere praktijk flexibel kan inspelen op belangrijke veranderingen. Dit kan zijn op individueel, afdelings- en organisatieniveau. Het zou een gemiste kans zijn als de nieuw ontdekte wendbaarheid en verbetermogelijkheden onbenut blijven.

Trek de evaluatie dus eens breder en kies ook voor het gericht scannen van de doorlopen situatie op onverwacht gebleken wendbaarheid, ontdekte competenties en nieuwe mogelijkheden voor de dagelijkse praktijk. Op deze manier levert de crisis, naast leed en schade, ook iets positiefs op.

Ries Ouwerkerk, adviseur en ideeontwikkelaar in het veiligheidsdomein

30 juli 2020