Interview
Maaike Tindemans
Tekst:
Maaike Tindemans
Verwachte leestijd: 5 min

Crisismanager: ‘De MH17-crash had de meeste impact op me’

Chris van Duuren is een crisismanager in hart en nieren. Hij werkte bijvoorbeeld 9 jaar voor het Nationaal CrisisCentrum (NCC). Waar heeft hij – in al die jaren - het meeste van geleerd?

“Zorg dat je een hobby hebt waarbij je met crisisbeheersing te maken hebt en kijk goed om je heen”, zegt Chris van Duuren, als je hem vraagt welke tips hij jonge aspirant-crisismanager zou willen geven.

Rode Kruis

Zelf begon hij 30 jaar geleden als vrijwilliger bij het Rode Kruis en zo kwam hij voor het eerst met crisisbeheersing in aanraking. "Met de koude oorlog nog vers in gedachten, spraken we toen alleen nog over rampenbestrijding", vertelt hij.

"Bij het Rode Kruis in de noodhulp werd je allround opgeleid voor EHBO bij evenementen, voor de inzet na een nucleaire aanval en voor assistentie in een zorginstelling. Elementen daarvan, zoals de inzet voor de GGD, zie je nu ook tijdens de coronacrisis terug."

Chris kreeg als vrijwilliger bij het Rode Kruis een allround opleiding

"Als vrijwilliger kom je nog eens ergens en gaan er deuren voor je open. Dat is niet alleen leuk. Je doet er ook veel ervaring mee op, die je meeneemt naar je thuisorganisatie. Uiteindelijk heb ik daar nog wel het meeste van geleerd en is het zelfs mijn beroep geworden.

Ook nu kijk ik, naast mijn baan, nog steeds als 'vrijwilliger' in andere keukens, bijvoorbeeld als EU- en NAVO-expert voor mijn oude ministerie. Dat levert altijd mooie nieuwe inzichten op, over en weer. En je spreekt je oude collega’s nog eens."

'Deuren gaan voor je open'

Chris werkte 12 jaar voor de Rijksoverheid, waarvan 9 jaar voor het Nationaal CrisisCentrum (NCC). In deze functie was hij de verbindende schakel tussen de ministeries en de veiligheidsregio’s op het gebied van de bestuurlijke informatievoorziening.

Daarnaast adviseerde hij als reserveofficier vanuit het Ministerie van Defensie hen over de civiel-militaire samenwerking. Sinds 2018 is hij crisiscoördinator bij het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard in Rotterdam.

Welke crisis is je het meest bijgebleven?
“De MH17-crash. Die crisis had de meeste impact op me. Een van mijn taken was borgen dat de betrokken bestuurders en andere actoren 24/7 tijdig geïnformeerd werden als er bijvoorbeeld weer iemand geïdentificeerd was. Dat ging op basis van geverifieerde, soms ook gerubriceerde informatie op need to know-basis.

Via social media kregen we ook de levensverhalen en onderlinge relaties van de 298 inzittenden mee. Op televisie kwam daar het verdriet van de nabestaanden nog eens bij. Het hadden net zo goed ook onze geliefden kunnen zijn. Dat kwam bij mij en mijn collega’s keihard binnen. Hartverscheurend was het, al verbleekt dat natuurlijk direct bij alles wat de nabestaanden doormaakten."

Hoe zorgde je ervoor dat je je staande wist te houden?
“We zijn door de betrokkenheid bij eerdere vliegtuigcrashes en andere grote crises ervaren. We zijn opgeleid, getraind en geoefend om met de gekste scenario’s en dit soort stress en emoties om te gaan.

Het belangrijkste daarbij is: praat erover met je collega’s en - voor zover de rubricering het toelaat - met het thuisfront. Stel dat niet uit. Vertel wat je gezien hebt en hoe verschrikkelijk je dat vindt.

'Praat erover met je collega's'

Door met elkaar te praten, ontstaat er een veilige omgeving waarin de druk van de ketel gaat en iedereen zich vrij voelt om ervaringen met elkaar te delen. Dat helpt niet alleen tijdens de crisis. Het geeft ook een basis waardoor je als team de volgende crisis beter aankunt, want die komt er. Crises horen bij het leven, net als de dood en belasting betalen.”

Tijdens deze crisis was het belangrijk dat jullie grip kregen op de enorme hoeveelheid informatie. Wat was daarin de sleutel tot het succes?
“De menselijke kant en je netwerk kennen. En ik merk dat dat bij alle crises belangrijk is.

Door de jaren heen hebben we steeds meer ondersteunende systemen kregen. En dat is prima. Dat helpt ons verder. Maar het blijven systemen ter ondersteuning. Daarnaast blijft het belangrijk dat je elkaar kent en dat je elkaar belt als iets niet duidelijk is of als je informatie hebt die voor een netwerkpartner cruciaal kan zijn en die hij mogelijk nog niet heeft.”

Hoe was het informatiemanagement in die tijd geregeld?
“Vroeger kregen we minder informatie omdat er minder kanalen waren. De officiële kanalen waren leidend. Ook werd er meer tijd aan verificatie besteed omdat alles om de feiten ging. Nu is dat minder omdat de beleving van de bevolking belangrijker geworden is.

'De beleving van de bevolking is belangrijker geworden'

We baseerden ons beeld op de 'sitraps' (situatierapportages). In die gefaxte of gemailde tekstdocumenten was de minder relevante informatie al weggefilterd. Het voordeel daarvan was dat je al een ingedikt informatiebeeld kreeg. Het nadeel was dat het vaak nogal verouderde informatie was omdat de route langs de vele instanties te lang duurde. Ook kende je veel details niet, omdat anderen alvast voor jou bepaald hadden dat je die niet nodig had."

Hoe gaat dat nu?
"
Tegenwoordig word je overspoeld met informatie. Je moet eerder informatie van je afhouden, dan dat je actief op zoek moet naar nog meer informatie. Wat hetzelfde is gebleven, is die menselijke kant. Bel elkaar als je een vraag hebt of als je door de bomen het bos niet meer ziet. Zo kom je erachter waar het werkelijk om gaat en houd je grip op het geheel.

Vragen om live beeldmateriaal helpt ook: een plaatje zegt meer dan 1000 woorden. Een andere crash, die van het Turkish Airlines toestel op Schiphol in 2009, gebeurde in het midden van mijn dienst bij het NCC. Doordat we live beelden hadden, konden we toen - van rampterrein tot aan de minister - razendsnel overal op basis van een actueel gedeeld beeld de juiste beslissingen laten nemen."

Kun je nog een crisis noemen die je erg is bijgebleven?
“Onze inzet op Saba. Saba werd in 2017 getroffen door de orkaan Irma en daarna door de orkaan Maria. Daar heb ik na de orkaan Maria namens Nederland geholpen bij de crisisaanpak. Saba is een prachtig eiland van 3 bij 4 km. Daardoor zijn de lijnen heel kort.

Chris (links) hielp bij de crisisaanpak op het eiland Saba na de orkanen Irma en Maria

Ik zat met mijn collega - die daar regulier als crisiscoördinator werkt - naast de gezaghebber in het beleidsteam. Hij vroeg aan mij: wat adviseer je me? Vervolgens zag ik wat ik in gang zette en wat de resultaten daarvan waren. Dat was echt anders dan het werken in een beleidsfunctie op het ministerie, waar het door het Nederlandse bestel jaren kan duren voordat een idee decentraal in de praktijk wordt gebracht.

Dat deed me achteraf inzien dat ik na mijn overstap van het NCC naar de beleidskant van het departement de dagelijkse interactie met de praktijk teveel miste."

Wat vond je van de crisisaanpak op Saba?
“Saba heeft een crisisstructuur die vergelijkbaar is met het Nederlandse GRIP-model, maar dan verrijkt met elementen uit het Amerikaanse systeem, de zogenaamde ‘emergency support functions (ESFs)’. Hierdoor zitten de meest vitale sectoren standaard aan tafel. Daar kunnen we in Nederland een voorbeeld aan nemen. Mensen kennen elkaar als vast crisisteam, in plaats van als gast aan tafel. Daardoor is er vertrouwen in elkaar en kunnen zij snel schakelen.”

Waarom ben je zo te spreken over die aanpak?
“Omdat ik daar gezien heb hoe goed het werkt. In Nederland zie ik dat maar deels. Waterschappen zijn in de wet opgenomen als structurele partner aan de tafel van de veiligheidsregio. We zien elkaar dagelijks, kennen elkaar daarom door en door, en samen lossen we de meest bijzondere crises op. Onze bewoners en bedrijven kunnen daarop vertrouwen.

'De waterschappen zijn voor de veiligheidsregio's van cruciaal belang'

Vervolgens ligt er een evaluatie van de Wet Veiligheidsregio’s waarin aanbevolen wordt om de waterschappen uit de wet te schrappen. Naar mijn mening een slecht idee. Dan heb je de ontwikkelingen zoals de klimaatverandering, die door vele crisistypen heen snijdt en waarin de waterschappen voor de veiligheidsregio’s van cruciale betekenis zijn, nog onvoldoende door."

Twee jaar geleden heb je de overstap gemaakt naar een waterschap, namelijk het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard. Waarom?
“Omdat ik het leuk vind om met één been in de operatie te staan. Ik heb een erg leuke tijd gehad bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Maar de laatste drie jaar was ik vooral veel met het beleid bezig. Ik miste het operationele.

Dat operationele vind ik terug in de functie als crisiscoördinator bij het hoogheemraadschap. Bovendien had ik direct een leuke klik met de mensen. Waterschappers zijn hands-on mensen die je zonder al teveel politiek direct op de man af meegeven wat je goed doet of wat beter kan. Dat past wel bij mij en gaf me het gevoel dat ik deze stap moest zetten.”

Chris van Duuren is bij het hoogheemraadschap onder andere verantwoordelijk voor het invoeren een nieuwe crisisstructuur. Nieuwsgierig hoe hij dit aanpakt? Lees dan ook deel 2 van dit interview.

18 januari 2021