Interview
Maaike Tindemans
Tekst:
Maaike Tindemans
Verwachte leestijd: 4 min

Crisiscoördinator: ‘Wij nemen de leiding niet op voorhand over’

Bij een crisis neemt het crisisteam vaak de leiding over. Bij het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard is dit niet altijd het geval. ‘We vragen afdelingen hoe we hen kunnen helpen’, vertelt de crisiscoördinator. ‘Zo kunnen zij de crisis zo lang mogelijk zelf aan.’

Crisiscoördinator Chris van Duuren vertelt dat ‘kruipende’ crises, zoals langdurige droogte, zich kenmerken door een nagenoeg horizontale tijd-tempo curve. Dit biedt ruimte om de leiding en coördinatie langer op de plek te laten liggen waar die dagelijks adequaat vorm gegeven wordt.

Chris startte twee jaar geleden bij het hoogheemraadschap. Zijn belangrijkste opdracht is om de crisisstructuur te vernieuwen. Hoe heeft hij dit gedaan? En wat is zijn visie op andere belangrijke thema’s, zoals het streven naar meer uniformiteit bij de waterschappen?

Je stond bij je aantreden voor een behoorlijke opgave. Hoe heb je dit aangepakt?
“Er waren drie dingen die ik in die eerste maanden belangrijk vond. In de eerste plaats wilde ik mijn collega’s leren kennen. Ik wilde vooral graag weten wat voor type mensen waterschappers zijn. Welke eigenschappen hebben zij? Waar zijn zij goed in? En wat zijn hun zwakke kanten?

Ten tweede wilde ik weten hoe de crisisbeheersing bij het waterschap werkt. En in de derde plaats wilde ik graag weten hoe het waterschap, op het vlak van crisisbeheersing, samenwerkt met andere partijen in de regio, zoals de andere waterschappen, Rijkswaterstaat, de veiligheidsregio’s en de gemeenten.”

Wat viel je daarin op?
“Ik vond het fascinerend om te zien hoe goed het samenspel is tussen de collega’s die bij het waterschap werken en de omgeving. Het hele jaar door monitoren zij de situatie. Tijdens een crisis gaan verschillende mensen binnen en buiten de organisatie in samenspel met elkaar als het ware als een dj aan verschillende knoppen draaien tot de muziek weer klopt. Zo weten zij gezamenlijk de situatie weer te herstellen.

Voor elk gebied is vastgesteld hoe hoog het wat mag staan en van welke kwaliteit het moet zijn

Om een voorbeeld te noemen: bij droogte worden de keringen extra in de gaten gehouden, omdat die soms droogtegevoelig zijn. Achter elke kering ligt een gebied dat opgedeeld is in deelgebieden. Voor al die deelgebieden is vastgesteld hoe hoog en van welke kwaliteit het water in dat gebied moet zijn. Tijdens een crisis neemt iedereen in afstemming met elkaar de juiste maatregelen. Dit werkt erg goed, omdat de mensen dagelijks met elkaar werken. Ze kennen elkaar goed en zo weten ze elkaar ook tijdens een crisis te vinden.

Het te abrupt als een 'aan-uit-schakelaar' verleggen van de leiding en coördinatie naar een crisisteam kan dat enorm verstoren. Omdat ze elkaar dan relatief minder vaak zien als team kan dat juist een coördinatieprobleem veroorzaken, in plaats van er een oplossen."

Jouw opdracht was om de crisisstructuur te vernieuwen. Hoe heb je dat aangepakt?
“De vernieuwing was al voor 90% voorbereid door mijn voorganger en bij mijn aantreden in 2018 was er een crisis. Dit was namelijk een extreem droog jaar. We hebben de evaluatie van deze crisis gebruikt om voorzien van de laatste inzichten de nieuwe structuur in te voeren.”

Wat is de kern van die nieuwe structuur?
“Dat je de normale structuren en werkwijze zo lang mogelijk in stand houdt en die door je crisisstructuur zo traploos mogelijk laat ondersteunen.

Het herstel van de schade aan de IJsseldijk

Van oudsher zijn we gewend aan flitscrises. De traditionele manier van reageren bij dat crisistype is dat je op basis van het crisisplan als crisisstructuur de leiding overneemt. Een kruipende crisis komt geleidelijker op gang, begint veel eerder en loopt langer door dan de opschaling(en) van de crisisstructuur voor de stukjes van de crisis waarin dit nodig is. Dat vraagt om een bredere en flexibelere benadering naast de traditionele aanpak.

Bij de nieuwe aanpak laten we de normale processen zo lang mogelijk op de normale manier doorgaan. De afdelingen schalen de curve net één stap vooruit de inzet van hun mensen en middelen op. Vanuit de crisisstructuur vragen we hen steeds hoe we hen zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. In plaats van dat je dat pas doet bij het opschalen van de structuur naar een coördinatiefase en we gelijk met een compleet crisisteam de boel overnemen. We vragen hen: waar hebben jullie behoefte aan? Hoe kunnen wij jullie helpen?

'Bij een kruipende crisis is er tijd en ruimte voor maatwerk'

Bij een kruipende crisis is er immers tijd en ruimte voor maatwerk. Daar maken we actief gebruik van. Daar hebben we onze crisisstructuur nu voor geflexibiliseerd. Die kan nu zoals een dimmer de verlichting in de juiste sfeer brengt, steeds op maat de juiste ondersteuning leveren."

Hoe is deze nieuwe manier van werken ontvangen in de organisatie?
“Goed. En dat is me meegevallen. Waterschappers zijn erg bereid om mee te werken aan verbeteringen. De nieuwe manier van werken werd al snel omarmd, maar moet de komende jaren nog verder gebracht worden. Alsof je een grove diamant slijpt."

Zijn er meer uitdagingen waar je in deze functie voor staat?
“De waterschappen staan voor de uitdaging om op het gebied van crisisbeheersing uniformer te gaan werken en als een (veer)krachtig crisispartner ervaren te worden: kundig, zelfbewust en voorspelbaar. Daarin leggen ze bijna dezelfde reis af als de veiligheidsregio’s.

'Ons crisismanagement is vergelijkbaar met de GRIP-structuur'

Crisismanagement bij de waterschappen is vergelijkbaar met het GRIP-systeem van de veiligheidsregio’s. Net als de veiligheidsregio’s moeten ook wij meer genetwerkt gaan samenwerken. Nederland is onderverdeeld in 21 waterschappen. We kunnen niet van het ene op het andere moment alle 21 tegelijk uniform gaan werken. Dat is een brug te ver.

Daarom zijn de waterschappen qua doorontwikkeling van het crisismanagement opgedeeld in vier regio’s. Wij zitten met zes waterschappen in de regio West. Stap voor stap gaan we steeds uniformer werken. Dit doen we bijvoorbeeld door mensen met elkaar uit te wisselen en op inhoud naar elkaar toe te groeien. Tegelijkertijd moeten we er ook voor waken dat we niet ten onder gaan aan het spook van de uniformiteit.”

Het spook van de uniformiteit?
“Jazeker. Als je iemand in het water ziet verdrinken, kun je er allemaal bij gaan staan kijken. Je hebt daarmee een uniforme aanpak. Maar op zo’n moment heb je iemand nodig die de uniformiteit ontstijgt en in het water spring om hem te redden. Met andere woorden: je moet niet altijd alles uniform willen aanpakken. Er moet ruimte blijven voor lokaal maatwerk. Anders verdrinkt het slachtoffer.

Elk gebied is anders. Daarom is er - naast uniformiteit - ook ruimte voor lokaal maatwerk nodig

Dit geldt zeker ook voor de waterschappen, omdat het beheergebied van elk waterschap andere eigenschappen heeft. De kleigrond rijke regio aan de kust vraagt om een andere aanpak dan de droge zandgronden in het oosten. En stedelijk gebied een andere dan land- en tuinbouw of natuurterrein. Dus naast uniformiteit moet er ook altijd ruimte voor lokale accenten blijven.”

Wat zie jij als de grootste uitdaging voor de toekomst?
“Het bredere pallet aan crises waar we op voorbereid moeten zijn. Er zijn meer dan 30 verschillende soorten crises die ons kunnen overkomen. Dat is een heel ander verhaal dan de traditionele 3 (overstromingen, oorlog, en infectieziekte uitbraken).

Een cybercrisis is daar een voorbeeld van. Bij zoiets is er niet eens een plaats van het incident te benoemen of heb je als waterschap bijna geen jurisdictie of handelingsperspectief. We moeten steeds meer genetwerkt met anderen bepalen wat er nodig is om hier goed op voorbereid te zijn.

Bij een overstroming kun je als respons nog klei in de kering stoppen. Het vermogen om bij een digitale aanval zelf digitaal terug te kunnen slaan is decentraal afwezig. Daarvoor ben je afhankelijk van netwerkpartners en zal je samen met bijvoorbeeld de veiligheidsregio’s je ook op dat soort situaties moeten voorbereiden, naast op de traditionele watercrises."

Dit artikel is een onderdeel van een tweeluik. Lees ook deel 1 waarin Chris terugkijkt op de MH17-ramp en de orkaan Maria op Saba.

01 februari 2021